Polyfarmacie bij ouderen

Enkele cijfers over polyfarmacie

• 4 op de 10 mensen ouder dan 75 gebruiken minstens 5 geneesmiddelen per dag op lange termijn.

• Bij 2 op de 5 schrijven ten minste 3 verschillende artsen geneesmiddelen voor.

• Bij 1 op de 5 zijn er minstens 4 artsen betrokken bij één of meer behandelingen.

Wat is polyfarmacie en waarom is het gevaarlijk?

Polyfarmacie is langdurig vijf of meer geneesmiddelen per dag gebruiken. Dat komt vaak voor omdat ouderen soms voor verschillende aandoeningen tegelijk een behandeling krijgen.

Zo’n intensief gebruik van medicatie kan tot gezondheidsproblemen leiden, vooral bij ouderen. Denk aan meer valpartijen, minder goed kunnen functioneren in het dagelijks leven, een cognitieve achteruitgang, spijsverteringsstoornissen, incontinentie, geheugenproblemen, meer ziekenhuisopnames en zelfs sterfte. Ook een verkeerd gebruik van geneesmiddelen speelt hierbij een rol. Wie meerdere medicijnen neemt, gebruikt die niet altijd zoals voorgeschreven.

Wat zijn de risico’s van polyfarmacie?

• De mogelijke bijwerkingen van de verschillende geneesmiddelen zorgen voor problemen, bovenop de symptomen van de aandoeningen. Vooral ouderen zijn door een verminderde werking van de nieren extra gevoelig voor bijwerkingen.
• Sommige geneesmiddelen versterken of vernietigen elkaar in hun werking als ze samen worden gebruikt. Dat vergroot niet alleen het risico op bijwerkingen, maar neemt ook het nut van bepaalde medicatie weg. Daarom is het belangrijk om regelmatig na te gaan of alle geneesmiddelen nog nodig, geschikt en doeltreffend zijn.
• De vorm, dosis of duur van een geneesmiddel kan ongeschikt zijn voor een patiënt. Denk aan druppels verkeerd tellen, of grote tabletten bij mensen met slikproblemen. De behandeling houdt dan meer risico’s dan voordelen in.

Wanneer je door de bomen het bos niet meer ziet

Het kan moeilijk zijn om een overzicht te bewaren over al die verschillende soorten medicatie. Merk je dat je moeite hebt om te onthouden welke geneesmiddelen je elke dag moet innemen? Dat je de verpakkingen en soorten pilletjes moeilijk uit elkaar kan houden? Ook hier kunnen je arts of apotheker je bij helpen:

• Vraag hen een medicatieschema voor je op te maken van de geneesmiddelen die je dagelijks moet innemen en de praktische informatie over hoe en wanneer je ze moet innemen. 
• Gebruik praktische hulpmiddelen om potten te openen of een blisterpen, om tabletten uit hun verpakking te halen.  
• Gebruik een pillendoos om je geneesmiddelen per moment van inname te rangschikken. Of vraag bij je apotheker om individuele medicatievoorbereiding. Dan wordt je medicatie verpakt per innamemoment. 
• Zet een alarm- of ‘herinneringssysteem’ op, of vraag aan familieleden om je eraan te herinneren dat je jouw geneesmiddelen moet innemen. 
• Twijfel je welk hulpmiddel voor jou het meest geschikt is? Dan kan je apotheker samen met jou bekijken wat haalbaar is in jouw dagelijkse routine.

Ook als pillen te groot zijn, de verpakking veranderd is of je twijfelt over de manier waarop je een geneesmiddel moet innemen, bespreek je dat best zo snel mogelijk met je apotheker.

Hoe polymedicatie voorkomen?

Gelukkig bestaan er hulpmiddelen die artsen ondersteunen in de behandeling, zoals het globaal medisch dossier (GMD). Dit laat artsen toe om onder meer het geneesmiddelengebruik van een patiënt met elkaar te delen. Zo worden onderbehandeling, overbehandeling en verkeerd gebruik sneller zichtbaar.

Bijna 85% van de ouderen die minstens 5 geneesmiddelen langdurig gebruiken, beschikt over zo’n dossier. 

Ook apothekers kunnen onderling informatie delen, aan de hand van het gedeeld farmaceutisch dossier. ¨Patiënten kunnen ook voor een huisapotheker kiezen om hun geneesmiddelengebruik op te volgen. Die maakt een overzicht van alle geneesmiddelen die je gebruikt, ook geneesmiddelen zonder voorschrift. Maar slechts 30% van de bestudeerde 75-plussers maakt hier gebruik van. 

Een meer uitgebreide digitale informatiedeling tussen artsen en apothekers zal het geneesmiddelengebruik optimaliseren. De patiënt moet ook actief betrokken worden, zodat hij of zij begrijpt wat het doel is van de behandeling en waarom geneesmiddelen worden stopgezet.

Gebruik je minstens vijf chronische terugbetaalde geneesmiddelen? Dan kom je mogelijk in aanmerking voor een medicatienazicht bij je huisapotheker, in overleg met je arts. Daarbij wordt bekeken of je je medicatie correct gebruikt en of er mogelijke problemen of verbeterpunten zijn.
 

Vragen over polymedicatie?

Heb je vragen over je medicatiegebruik? Je huisarts of apotheker staat altijd klaar met advies. Bespreek openlijk welke medicatie je neemt, inclusief voedingssupplementen of zelfmedicatie, en geef ook aan of je recent je behandeling hebt gewijzigd of stopgezet. Ook recente ziekenhuisopnames, valincidenten, evenwichtsproblemen of moeite om schriftelijke informatie te begrijpen, zijn belangrijk om te vermelden.

Merk je bijwerkingen zoals verwardheid, droge mond, slaperigheid of bloedingen? Vergeet je regelmatig je medicatie in te nemen of ondervind je andere moeilijkheden? Ook veranderingen in je gezondheidstoestand of persoonlijke situatie, zoals het overlijden van een partner, kunnen een invloed hebben op je behandeling en de manier waarop je medicatie werkt.

Tip: Schrijf je vragen vooraf op, zodat je ze zeker niet vergeet tijdens je consultatie.