Preventie? Goed bezig!

Wake-upcall

Wat betekent gezondheid voor jou? Vaak is het eerste antwoord: niet ziek zijn. Logisch, maar te beperkt, vindt Dominique Vandijck. Gezondheid is niet alleen de afwezigheid van klachten. Het is ook energie hebben. Je goed in je vel voelen. Kunnen doen wat voor jou belangrijk is.

“Gezondheid is ons allerhoogste goed”, zegt Vandijck. “85% van de Vlamingen geeft aan dat zijn of haar geluk voor het grootste deel bepaald wordt door diens gezondheid. Je zou dus verwachten dat we er allemaal bewust mee bezig zijn. Maar veel mensen komen pas in actie wanneer ze zelf ziek worden, of wanneer het minder goed gaat met iemand in hun omgeving. Dan komt de wake-upcall. Waarom wachten tot er iets misloopt? Net wanneer je je goed voelt, kan je veel doen om voor je gezondheid te zorgen.”

Je levensstijl maakt een verschil

Je hebt je gezondheid niet helemaal zelf in handen. Je genen spelen mee. Net als je buurt, woning, werk, sociale omgeving en toegang tot zorg. Met de vinger wijzen heeft dus geen zin, benadrukt Vandijck. Ziek worden is niet simpelweg je eigen schuld. Maar je hebt wel invloed. Gezonde gewoonten kunnen je risico op tal van aandoeningen helpen verkleinen.

“Ruim de helft van de patiënten in onze ziekenhuizen heeft een aandoening die mee het gevolg is van een ongezonde levensstijl. Denk aan hart- en vaatziekten, bepaalde kankers, rug- en gewrichtsproblemen en longaandoeningen. Veel problemen zijn gelinkt aan overgewicht. Een gezonde levensstijl kan je kans om ziek te worden met 25 tot 30 procent verkleinen. Preventie is geen kost, het is een investering.” En die investering voel je snel. “Ga vandaag op tijd slapen, en morgen kan je je beter concentreren. Beweeg wat meer, en straks voel je je fitter. Je lichaam zal je toejuichen”, zegt Vandijck.

Haalbare gewoonten

Denk je bij ‘gezond’ aan vijf keer per week sporten, nooit meer frieten en een koelkast vol bladgroen? Geen paniek. Volgens professor Vandijck zit de grootste winst vaak in kleine, haalbare gewoonten. “Je hoeft niet meteen de 10 Miles te lopen. Neem de trap in plaats van de lift. Vervang frisdrank eens door water. Ga deze week wat vroeger naar bed. Dat maakt op korte én langere termijn een verschil. Gezondheid zit in kleine dagelijkse keuzes. Het is geen alles-of-nietsverhaal.”

Ook mentaal voel je het effect. Want je fysieke gezondheid en mentaal welzijn hangen samen. Slecht slapen, veel stress of eenzaamheid voel je in je lichaam. En pijn of ziekte weegt ook op je hoofd. Daarom gaat preventie niet alleen over voeding en beweging. Het gaat ook om rust, verbinding en zingeving. “Wereldwijd zien we meer psychische problemen. Sociale verbondenheid kan beschermend werken. Zinvol bezig zijn ook. Sociale media beperk je maar beter. Die verstoren je rust en je zelfbeeld.”

Van gezondheidszorg naar gezondhoudszorg

In België gaat het grootste deel van het gezondheidsbudget naar zorg voor mensen die al ziek zijn. Preventie krijgt maar een klein deel. Nochtans ligt net daar veel winst. In vroeger ingrijpen, mensen ondersteunen vóór zorg nodig is en gezonde keuzes toegankelijker maken. Volgens Dominique Vandijck moeten we evolueren van gezondheidszorg naar meer gezondhoudszorg: een systeem dat je helpt om zo lang mogelijk gezond, veerkrachtig en zelfstandig te blijven.

Hij maakt daarbij een onderscheid tussen primaire en secundaire preventie. “Primaire preventie betekent: gezonde mensen gezond houden. Secundaire preventie betekent dat we risicofactoren of beginnende problemen tijdig opsporen, zodat we sneller en minder ingrijpend kunnen behandelen. Dat kan via bevolkingsonderzoeken, zoals de screening naar darmkanker of borstkanker. En via regelmatige controles bij erfelijke aandoeningen. Ook daar kan je zelf je verantwoordelijkheid nemen. Je hebt het recht om een medische controle of vaccinatie te weigeren, maar dan moet je wel weten wat de gevolgen kunnen zijn.”

Gedeelde verantwoordelijkheid

We weten wat goed voor ons is. Meer bewegen. Beter slapen. Minder stress. Op tijd naar de tandarts of dokter. En toch lukt het niet altijd. Dat is menselijk, zeker in een wereld waar ongezonde keuzes soms makkelijker, goedkoper en zichtbaarder zijn. “Daarom is kennis belangrijk. Eerst moet je begrijpen waarom iets ertoe doet. Waarom broccoli een betere keuze is dan frieten. Waarom het bevolkingsonderzoek rond darmkanker belangrijk is, ook als je geen klachten hebt.”

Informeren is de eerste stap. Pas als je begrijpt wat je gedrag kan doen, ontstaat de motivatie om iets te veranderen. Preventie is daarom een gedeelde verantwoordelijkheid. Niet alles hangt af van wilskracht. Jij kan keuzes maken, maar je omgeving moet ze ook mogelijk maken. “Gezondheid is geen toeval. Het is iets waar je samen aan werkt. Overheden, zorgorganisaties, bedrijven én mutualiteiten hebben daar een rol in te spelen.”

Helan staat naast je

Goed voor jezelf zorgen, daar kan je elke dag voor kiezen. Maar als je het gevoel hebt dat je er alleen voor staat, voelt die keuze zwaarder dan nodig. Daarom lanceert Helan de campagne ‘Goed bezig’. Om je eraan te herinneren dat we naast je staan. Als welzijnspartner denken we met je mee en geven we je een duwtje in de rug. Met duidelijke informatie, minder financiële drempels, en voordelen en diensten die gezonde gewoonten toegankelijker maken.

Ook medische apps en digitale tools, zoals de Helan Gezondheidsscan, helpen je bewuster naar je gezondheid te kijken. “Ik zie toekomst in gepersonaliseerde preventie”, zegt Dominique Vandijck. “Iedereen heeft andere noden. Als je op basis van je persoonlijke profiel een welzijnsaanbod op maat krijgt, kan dat gezondheidsbevorderend werken. Zo kom je minder snel in het zorgsysteem terecht.”

Begin vandaag

Denk je dat het te laat is om gezonder te leven? Dat is het nooit. Ook als je ziek bent, chronische klachten hebt of al jaren bepaalde gewoonten meesleept, kan je gezondheidswinst boeken. “Het gaat niet alleen om langer leven, maar om je beter voelen, fysiek en mentaal. Soms kan een gezondere levensstijl zelfs helpen om de evolutie van je ziekte af te remmen of medicatie af te bouwen, in overleg met je arts.

De winst is er niet alleen voor de economie, de grootste winst zit bij jezelf. Preventie is geen straf, het is investeren in je vrijheid. Begin klein. Elke stap telt. Heb je overgewicht, weet dan dat 10 procent gewichtsverlies je al grote gezondheidsvoordelen oplevert. En geef zo vroeg mogelijk het goede voorbeeld. Wat je als kind meekrijgt, bepaalt voor een groot stuk hoe je later in het leven staat.”